TS EN ISO standartlarına uygun; çelik boru, PE boru, vana, fitting, conta ve ondüleli boru sistemlerine dair kapsamlı teknik rehber.
Doğalgaz iç tesisatı, teslim noktasından (servis kutusundan) yakıcı cihazın önündeki son vanaya kadar uzanan tüm boru sistemidir. Bu sistemde kullanılan her malzeme — boru, fitting, vana, conta veya esnek bağlantı elemanı — ulusal ve uluslararası standartlara uygun olmak zorundadır.
Bu rehber, SAMGAZ İç Tesisat Şartnamesi (Revizyon: 2019) başta olmak üzere TS 7363, TS EN ISO 3183 ve ilgili AB uyum standartlarını kaynak alarak hazırlanmıştır. Tesisatçı, mühendis veya bina sahibi olarak “hangi malzeme, hangi standartta olmalı?” sorusuna net cevaplar bulacaksınız.
1. Malzeme Seçiminin Temel Kuralları
Şartnamede altı çizilen en kritik nokta şudur: Bir malzeme tükenmeden önce standart numarası tüketilmez. Her boru, vana ve fitting üzerinde standart numarası okunabilir olmalıdır.
Doğalgaz tesisatında kullanılacak yakıcı cihazlar, gaz armatürleri, sayaçlar, borular, vanalar ve fittingler için aşağıdaki standart hiyerarşisi geçerlidir. Standart numaralarını TSE Standart Kataloğundan sorgulayabilirsiniz:
Tesisat kontrolü sırasında boru, vana veya fittingin üzerindeki standart numarası okunabilir konumda olmalıdır. Standart numarası görülemeyen malzeme muayene mühendisi tarafından reddedilebilir.
2. Çelik Borular
Doğalgaz iç tesisatının omurgasını çelik borular oluşturur. Özellikle bina kolonları, yeraltı hatları ve endüstriyel tesislerde çelik boru tercih edilmesi zorunludur.
2.1 Standartlar
TS EN ISO 3183
API 5L-GR B
DIN 2448
Şartname, dikişli çelik boru kullanımına izin vermektedir. API 5L ve TS 6047 standartlarında belirtilen mekanik özellikler şu şekildedir:
| İmalat Standardı | Sınıflandırma | Akma Mukavemeti (Min. MPa) | Çekme Mukavemeti (Min. MPa) | C max. |
|---|---|---|---|---|
| API 5L | GR B (Dikişli) | 241 | 413 | 0.26 |
| TS 6047 | B (Dikişli) | 241 | 414 | 0.26 |
| Kaynak: SAMGAZ İç Tesisat Şartnamesi — Tablo 3 | ||||
2.2 Boru Boyutları ve Cidar Kalınlıkları
Aşağıdaki tablo, TS EN ISO 3183 standardına göre doğalgaz tesisatında kullanılan nominal çaplara ait boyutsal değerleri vermektedir:
| Nominal Çap DN (mm) | Dış Çap (mm) | Cidar Kalınlığı (mm) |
|---|---|---|
| 15 | 21.3 | 2.80 |
| 20 | 26.9 | 2.90 |
| 25 | 33.7 | 3.40 |
| 32 | 42.4 | 3.60 |
| 40 | 48.3 | 3.70 |
| 50 | 60.3 | 3.90 |
| 65 | 73.0 | 5.20 |
| 80 | 88.9 | 5.50 |
| 100 | 114.3 | 6.00 |
| 125 | 141.0 | 6.60 |
| 150 | 168.3 | 7.10 |
| 200 | 219.1 | 8.18 |
| 250 | 273.0 | 9.27 |
| 300 | 323.0 | 9.50 |
| Kaynak: SAMGAZ İç Tesisat Şartnamesi — Tablo 4 | ||
DN 25’ten küçük çaplı borularda kaynak yapılmasına izin verilmez. Bu çaplarda mekanik dişli bağlantı kullanılır. Ayrıca, imalatçıdan alınan borular üzerinde standart, çap ve et kalınlığı bilgilerini içeren işaret ve kodlamalar bulunmalıdır.
3. Fittingler ve Bağlantı Elemanları
Fittingler, boru hattında yön değiştirme, çap indirme, dallanma gibi işlevleri yerine getiren elemanlardır. Doğalgaz tesisatında kullanılacak fittingler aşağıdaki standartlardan en az birine uygun olmalıdır. Galvaniz ve siyah döküm fittings çeşitleri için boru ekleme parçaları rehberimizi inceleyebilirsiniz:
Dişli bağlantı elemanları için TS 11 EN 1022 standardı geçerlidir. Bağlantı dişleri TS 61-30 ISO 965-4 ve TS 61-31 ISO 965-5 normlarına uygun olmalıdır.
4. Vanalar
Doğalgaz tesisatındaki her vana bir emniyet noktasıdır. Servis kutusu girişindeki ana kapama vanasından daire içindeki cihaz vanasına kadar tüm vanalar tipine ve basınç sınıfına uygun seçilmelidir. Doğalgaz vanası çeşitleri ve seçim rehberi →
4.1 Standartlar ve Basınç Sınıfları
TS EN 331
TS 9809
API 6D
Vanaların basınç sınıfları, maksimum çalışma basıncına göre seçilir:
| Uygulama Basıncı | Standart | Basınç Sınıfı |
|---|---|---|
| Maks. 6 barg’a kadar | TS EN 331 / TS 9809 | PN 10 veya üzeri |
| Yüksek basınçlı endüstriyel | API 6D | ANSI 150 / ISO PN 20-25 |
4.2 Doğalgaz Tesisatında Kullanılan Vana Türleri
4.3 PE Geçişli Küresel Vana (CAL 15 / CAL 25) — Servis Kutusu Uygulaması
Polietilen boru hattından beslenen servis kutularında, PE/çelik geçiş noktasında PE geçişli küresel vana kullanılır. Şartname CAL 15 ve CAL 25 olmak üzere iki tip tanımlamaktadır:
| Vana Tipi | Bağlantı Detayı | Uygulama |
|---|---|---|
| CAL 15 | DN 20 hatta direkt bağlantı | Standart konut servis kutusu |
| CAL 25 | DN 32’den DN 20’ye redüksiyon ile | Büyük kapasiteli bağlantı noktaları |
| CAL 15 (ters) | DN 20’den DN 32’ye ters redüksiyon | CAL 25 yerine CAL 15 zorunlu olduğunda |
4.4 Yangın Vanası
Yangın vanası, endüstriyel tesislerde gaz kontrol hattında kesme vanasından önce konulan ve ortam sıcaklığının belirli bir değere ulaşması durumunda gazı otomatik kesen emniyet ventiline verilen addır.
- Brülör ve fırın gibi endüstriyel yakıcı ekipmanların gaz kontrol hatlarında kullanılır.
- Elektrik enerjisi gerektirmez — tamamen mekanik, ısıya duyarlı tetik mekanizmasıyla çalışır.
- Bir kez tetiklendikten sonra manuel olarak sıfırlanması gerekir.
- Kesme vanasının hemen girişine, gaz kontrol hattının başına monte edilir.
4.5 Deprem Vanası — Detaylı Uygulama Kuralları
TS 12884
ANSI Z21.21.1995
26.07.2002 tarihinden sonra yapılan tüm yapılarda, kullanım amacı değişen veya esaslı tadilat gören binalarda deprem vanası zorunludur. Bu tarihten önce inşa edilmiş yapılarda güçlü tavsiye niteliğindedir. Yasal dayanağı EPDK Doğal Gaz Mevzuatı sayfasında inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Mekanik Tip | Elektromekanik Tip |
|---|---|---|
| Algılama birimi | Vana içinde entegre mekanik sensör | Bina içine monte kontrol paneli |
| Kesme birimi | Vanada entegre | Bina dışı solenoid vana |
| Montaj yeri | Tamamı bina dışına | Panel içeri — solenoid dışarı |
| Kablo bağlantısı | Yok | Maks. 20 m, spiral boru içinden |
| Uyarı sistemi | Yok | Sesli + ışıklı alarm zorunlu |
📋 Deprem Vanası Montaj Kuralları (Şartname Özeti)
- Gaz kesildikten sonra yeniden açılması yalnızca SAMGAZ tarafından yapılır — kullanıcı açamaz. Deprem vanası modelleri için deprem vanaları sayfamıza göz atabilirsiniz.
- Elektromekanik sistemlerde kontrol paneli bina taşıyıcı sistemine (kolon/kiriş/perde beton) rijit olarak monte edilir.
- Panel montaj yüksekliği en az 180 cm.
- Kablo uzunluğu maks. 20 m — spiral boru içinden geçirilip kroşelerle sabitlenir.
- Kablo kopması veya temassızlık durumunda uyarı sistemi devreye girmelidir.
- Cihazın markası, modeli ve standartları proje dosyasında belirtilir.
- Montaj ve devreye alma SAMGAZ onaylı yetkili servis tarafından yapılır; uygunluk belgesi gaz açılışında SAMGAZ’a teslim edilir.
- Solenoid vanalar ANSI Z21.21.1995 veya eşdeğer standarda uygun olmalıdır.
4.6 Yeraltı Vanaları İçin Özel Gereksinimler
Yeraltı vanalarında kumanda kolları veya nihai dönme limitleri, kum ve toprak gibi dış etkenlerle özelliklerini yitirmemelidir. Bu nedenle muhafazalı kollar veya özel koruyucu yapılar kullanılmalıdır. Rögar içi vana uygulamaları SAMGAZ onayı olmadan yapılamaz.
5. Flanşlar, Saplama ve Somunlar
Flanşlı bağlantılar özellikle büyük çaplı borularda, sayaç bağlantılarında ve endüstriyel tesislerde kullanılır. Flanş türleri ve kullanım alanları hakkında ayrıntılı bilgi için flanş nedir rehberimize bakabilirsiniz.
5.1 Flanş Standartları
TS EN 1092-1+A1
TS EN 1759-1
ANSI B 16.5
DIN 2630-2635
Flanşlar mutlaka kaynak boyunlu tip olmalıdır. Flanşların sızdırmazlık yüzeyleri, çalışma koşullarına ve kullanılacak contaya göre belirlenir.
5.2 Saplama ve Somunlar
| Eleman | Malzeme | Standart |
|---|---|---|
| Saplama (Stud) | Cr-Mo Çeliği | ASTM A 193 B7 |
| Somun (Nut) | — | ASTM A 194 2H |
| Genel | — | TS ISO 8992 |
6. Conta ve Sızdırmazlık Malzemeleri
Doğalgaz tesisatında sızdırmazlık, can güvenliğinin temelidir. Yanlış seçilen conta malzemesi zamanla gaz kaçağına yol açabilir.
6.1 Flanşlı Bağlantılarda Conta
DIN 2690
DIN 3754
Contalar 120°C’nin üzerinde yanmaz malzemeden yapılmış olmalıdır. İzolasyon flanşlarında kullanılan contalar ısı, basınç ve nem altında yalıtıcı özelliklerini koruyabilmelidir.
6.2 Dişli Bağlantılarda Sızdırmazlık
TS EN 751-1
TS EN 751-2
TS EN 751-3
- Sızdırmazlık macunu (TS EN 751-1): Tek başına veya birleşik olarak kullanılır.
- Keten veya plastik esaslı malzeme (TS EN 751-2/3): Dişli bağlantılarda yaygın yöntem.
- Kesinlikle yasak: Standarda uymayan bant, bant üstüne macun veya tesisatçı macunu olarak bilinen uygunsuz maddeler.
7. Bükülebilir (Ondüleli) Hortum Takımı — BLH
Ondüleli (corrugated) paslanmaz çelik boru sistemleri, özellikle konut tipi tesisatlarda çelik boru ve bakır borunun yerini almaktadır. Pratik montaj avantajı sunar ancak ciddi teknik kısıtlamaları vardır.
7.1 Standartlar
TS EN 15266
TS 10670
TS 10880
TS EN 14800
TS EN ISO 10380
7.2 Et Kalınlığı Gereksinimleri
| Boru Boyutu | Asgari Et Kalınlığı |
|---|---|
| DN 15 ve DN 20 | 0.20 mm |
| DN 25 ve DN 32 | 0.25 mm |
7.3 Kullanım Koşulları ve Kısıtlamalar
📋 Şartname Koşulları — BLH Sistemi
- Sadece konutlarda ve evsel cihazlar için uygulanabilir (kombi, soba, şofben, ocak).
- Sayaç sonrası maksimum gaz basıncı 21 mbar olan tesisatlar için geçerlidir.
- Tüm ondüleli borular özel kanal içinde döşenmelidir. Kanallar maksimum 75 cm aralıklı vidayla duvara sabitlenir.
- Kanal malzemesi alevden etkilenmeyen yanmaz plastikten olmalıdır.
- Ondüleli boru sisteminde ek, redüksiyon veya çap değişimi yapılamaz.
- Aynı tesisatta çelik veya bakır boru ile birlikte kullanılamaz.
- Bağlantı elemanlarına keten, teflon, sıvı conta gibi ilave malzemeler kullanılmaz.
- Boru bükümlerinde 90°’den küçük açılı büküm yapılmamalıdır.
- Duvar geçişleri özel PVC kılıf içinden yapılmalıdır.
- Aynı tesisatta iki farklı marka ürün kullanılamaz — tek marka bütünlüğü zorunludur.
Ondüleli boru takımında her türlü bağlantı elemanının montajı esnasında keten, doğal gaz macunu, teflon, sıvı conta vb. ilave malzemeler kullanılması kesinlikle yasaktır. Bağlantı sistemi marka sertifikasyonuna dayalı mekanik sızdırmazlık sağlar.
8. Polietilen (PE) Borular
Polietilen borular ağırlıklı olarak bina bağlantı hattında, yani servis kutusundan binaya kadar olan yeraltı kısmında kullanılır. Diğer boru türlerine kıyasla korozyon direnci ve esnekliğiyle öne çıkar.
8.1 Standartlar
TS EN 1555-1
TS EN 1555-2
TS EN 1555-3+A1
Bu standartların tam metinlerine TSE Standart Kataloğu üzerinden ulaşılabilir.
8.2 Malzeme Özellikleri
8.3 Kullanılabilecek Çaplar
Endüstriyel tesisler için PE boru çapları 20, 32, 40, 63 ve 125 mm ile sınırlandırılmıştır. Konut bağlantı hatlarında ise genellikle 20-63 mm arası tercih edilir.
8.4 Tranşe Boyutları
| Boru Çapı (mm) | Tranşe Genişliği (cm) | Tranşe Derinliği (cm) |
|---|---|---|
| 20 | 40 | 100 |
| 32 | 40 | 100 |
| 63 | 40 | 100 |
| 110 | 50 | 100 |
| 125 | 60 | 100 |
| Kaynak: SAMGAZ İç Tesisat Şartnamesi — Tablo 12 | ||
Polietilen hat çekilmesi yalnızca SAMGAZ veya SAMGAZ’dan “Servis Hattı Sertifikası” almış firmalar tarafından gerçekleştirilebilir. Yeraltı PE hatlarının ve kaynaklarının kontrolü dağıtım şirketinin sorumluluğundadır.
9. Kaynak Yöntemleri
Doğalgaz boru tesisatındaki kaynaklı birleştirme yöntemleri, hem güvenlik hem de test edilebilirlik açısından titizlikle seçilmelidir.
9.1 Zorunlu Kaynak Yöntemi
⚙️ Kaynak Yöntemi Özeti
- Yeraltı hatları ve endüstriyel tesisler: Elektrik ark veya argon (TIG/MIG-MAG) kaynağı zorunludur.
- DN 65 ve altı çaplar: Argon, elektrik ark veya oksi-asetilen kaynağı uygulanabilir.
- DN 80 ve üzeri çaplar: Yalnızca elektrik ark veya argon kaynağı uygulanır.
- DN 25 altı: Kaynak yapılamaz, dişli bağlantı kullanılır.
- Oksi-asetilen kaynağında: Kesinlikle karpit kazanı kullanılmaz.
9.2 Kaynak Yöntemleri Detayı
9.3 Kaynakçı Yeterliliği
Doğalgaz tesisatında çelik boru kaynak işlemleri, TS EN ISO 9606-1 standardına göre akredite kuruluşlardan sertifika almış SAMGAZ Kayıtlı Tesisatçılar tarafından yapılabilir. Sertifikasız kaynakçı uygulaması tesisatın reddine yol açar. Mesleki yeterlilik belgeleri (MYK) hakkında bilgi için MYK doğalgaz tesisat belgesi yazımıza bakabilirsiniz.
9.4 Kaynak Pasolar
| Et Kalınlığı | Paso Sırası |
|---|---|
| 3 mm – 4 mm arası | 3 paso: Kök → Sıcak → Kapak |
| 4 mm üzeri | 4+ paso: Kök → Sıcak → Dolgu → Kapak |
9.5 Elektrot Akım Değerleri
| Elektrot Çapı (mm) | Minimum Akım (A) | Maksimum Akım (A) |
|---|---|---|
| 2.5 | 50 | 90 |
| 3.25 | 65 | 130 |
| 4.00 | 100 | 180 |
| Kaynak: SAMGAZ İç Tesisat Şartnamesi — Tablo 5 | ||
10. Filtreler
Filtre, doğalgaz tesisatında sayaç, regülatör ve brülör gibi hassas ekipmanların önünde yer alan, gazla taşınan toz ve partikülleri tutan koruyucu bir elemandır.
Gaz içinde bulunan toz, pas veya küçük katı partiküller; sayaç mekanizmasını aşındırabilir, regülatör diyaframını yıpratabilir ve brülör memelerini tıkayabilir. Filtre bu zararları önler.
10.1 Standartlar ve Teknik Özellikler
TS 10276
TS 11672
| Özellik | Şartname Değeri |
|---|---|
| Gözenek aralığı | ≤ 50 µm (mikron) |
| Tutma kapasitesi | 5 µm üzeri partiküllerin %98’ini tutar |
| Zorunlu kullanım yerleri | Rotary ve türbin tipi sayaçların girişi |
Türbin tipi ve rotary tipi sayaçlarda filtre kullanımı zorunludur. Körüklü sayaçlarda filtre tavsiye edilir. Endüstriyel tesislerde basınç düşürme istasyonunun içinde filtre bileşen olarak yer alır.
11. Regülatörler
Regülatör, gaz teslim noktasındaki giriş basıncını cihazların ihtiyaç duyduğu çalışma basıncına düşüren ve bu basıncı sabit tutan elemandır. Tüm tesisat türlerinde (konut, ticari, endüstriyel) bulunur. Çalışma prensibi ve tipleri için doğalgaz regülatörü nedir yazımıza bakabilirsiniz.
11.1 Standartlar
TS EN 334+A1
TS EN 88-1
TS EN 88-2
TS 10624
11.2 Regülatör Türleri ve Kullanım Yerleri
Regülatör giriş basıncının, cihaz azami dayanım basıncının 1,2 katından büyük olması durumunda ani kapatmalı (shut-off) regülatör kullanılması zorunludur. Sadece giriş basıncının 60 mbar’ın altında olduğu durumlarda düz regülatörle 21 mbar’a reglaj yapılabilir.
12. Sayaçlar
Sayaç, tüketilen gaz hacmini ölçen elemandır. Konut, ticari ve endüstriyel tesislerde farklı tipler kullanılır. Ölçüm ve test cihazları hakkında detaylı bilgi için ölçüm ve test cihazları sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Tüm sayaçlar standartta belirtilen koşullarda (1,01325 barg, 15°C) kalibrasyon esas alınarak çalışır.
12.1 Sayaç Türleri
12.2 Sayaç Montaj Kuralları
- Sayaç yatay ve dikey akış yönlerinde çalışmaya uygun olmalıdır.
- Servis kutusu tesisatlarında sayaç bina dışına konulmalıdır. İçine alınması durumunda bina dışına ana kesme vanası eklenmeli ve sayaç mahalli havalandırılmalıdır (SAMGAZ onayı gerekir).
- Türbin ve rotary sayaç kullanılıyorsa sayaç girişine filtre takılması zorunludur.
- Endüstriyel tesislerde sayaç tipi, en küçük ve en büyük tüketim kapasiteleri birlikte değerlendirilerek seçilir.
- Dış ortamdaki sayaç ve vana kutuları sarı renkli (RAL 1021) olmalıdır.
13. Solenoid Valf (Emniyet Selenoid Vanası)
Solenoid valf, gaz alarm cihazıyla entegre çalışan elektrikli kapama ventiline verilen isimdir. Gaz kaçağı algılandığında otomatik olarak gazı keser.
TSEK (UBM-M-01/14.02.2006)
13.1 Çalışma Prensibi
Gaz alarm cihazı ortamdaki doğalgaz konsantrasyonunu sürekli izler. Alarm seviyesi aşıldığında sesli/ışıklı sinyal verir ve bina dışına monte edilmiş solenoid valfi elektrik sinyaliyle kapatır. Valf kapandığında gaz akışı tesisat girişinde durur.
13.2 Zorunlu Kullanım Halleri
- Ahşap yapılar: Gaz yakıcı cihazı olan her mahalle gaz alarm + solenoid valf zorunludur.
- Tamamen ahşap binalarda: Alarm cihazı bina dışına takılan solenoid vana ile irtibatlandırılır.
- Endüstriyel tesisler: Gaz alarm cihazı ve selenoid vana sayısı ve konumları SAMGAZ onayına tabidir.
- Cihazların bulunduğu tavan/duvarı ahşap kaplı mahaller: Daire dışına takılan solenoid vana zorunludur.
Kapalı mahallerde kullanılan gaz alarm cihazları exproof (patlamaya karşı korumalı) özellikte olmalıdır. Standart elektrik cihazları alarm ve selenoid valf devresinde kullanılamaz.
14. Kompansatörler (Genleşme Bağlantı Elemanları)
Kompansatörler, boru hatlarındaki mevsimsel ısıl değişiklikler, titreşim ve yerleşme hareketlerinden kaynaklanan uzama-büzülme kuvvetlerini absorbe eden esnek bağlantı elemanlarıdır.
TS 10880
14.1 Ne Zaman Gereklidir?
Şartnameye göre mevsimsel ısı değişikliklerinde boru uzaması formülle hesaplanır:
ΔL = L × α × Δt
ΔL: Uzama miktarı (mm) | L: Borunun başlangıç uzunluğu (m) | α: Uzama katsayısı | Δt: Sıcaklık farkı (°C)
Mevsimsel hesaplarda: t₁ = 35°C (yaz), t₂ = -5°C (kış). Boru güzergâhı uzun olan binalarda ve endüstriyel tesislerde uzama hesabı yapılması zorunludur.
14.2 Kompansatör Türleri
15. İzolasyon Flanşı
İzolasyon flanşı, toprak altından yukarıya çıkan çelik boru hattına katodik korumanın yer üstü metalik yapılara geçmesini engelleyen bir yalıtım elemanıdır. İzole mafsal (izole joint) olarak da bilinen bu elemana dair teknik detaylar için izole mafsal nedir yazımıza bakabilirsiniz.
- Boru hattının topraktan çıktığı noktaya yakın bir yere monte edilir.
- İzolasyon malzemeleri ve contalarda ısı, basınç ve nem altında yalıtıcı özellik korunmalıdır.
- Katodik koruma akımının yer üstüne geçmesini engeller; bu sayede anot ömrü uzar.
16. Katodik Koruma Sistemi ve Malzemeleri
Yeraltı çelik boru hatlarında toprak korozyonu, hattın en uzun dönemli ve en sessiz düşmanıdır. Katodik koruma bu tehdidi nötralize eder. Sistem tasarımında TS 5113 standardı esas alınır.
Toprak altındaki çelik borular, zeminin kimyasal ve elektrolitik özelliklerine bağlı olarak korozyon riski taşır. Şartname, galvanik anotlu katodik koruma sistemini zorunlu kılmaktadır.
16.1 Magnezyum (Mg) Anot Özellikleri
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Zemin özgül elektrik direnci | Maks. 4.000 ohm·cm |
| Elektrot potansiyeli (Cu/CuSO₄) | −1.500 mV (deniz suyu) |
| Teorik akım kapasitesi | 3.94 Ah/kg |
| Anot verimi | %50 |
| Çeliğe karşı devre potansiyeli | 650 mV |
| Hedef koruma gerilimi | ≤ −850 mV (Cu/CuSO₄ ref.) |
| Tasarım ömrü | ~20 yıl |
16.2 Zemin Sınıflandırması (Koroziflik)
| Zemin Özgül Direnci (Ω·cm) | Koroziflik Derecesi |
|---|---|
| < 1.000 | Çok korozif |
| 1.000 – 3.000 | Korozif |
| 3.000 – 10.000 | Orta korozif |
| > 10.000 | Az korozif |
| Kaynak: TS 5113 — Tablo 8 | |
16.3 Anot Bağlantı Kablosu
- Anot ve boru bağlantı kabloları en az 16 mm² kesitinde NYY tipi yalıtılmış bakır kablo olmalıdır.
- Bakır kablo yeraltı borusuna kaynaklı bağlanıyorsa Cadweld kaynağı yapılmalı ve kaynak yeri tam izole edilmelidir.
- Anot, boru hattından en az 2 m uzağa ve 0,75–1,5 m derinliğe gömülmelidir.
- Birden fazla anot kullanılacaksa anotlar arasındaki mesafe en az 3 m olmalı, paralel bağlanmalı veya güzergâha dağıtılmalıdır.
17. Boya ve Korozyon Koruma Kaplamasi
Doğalgaz tesisatında çelik boruların yüzeyi hem kimyasal korozyona hem de görsel tanımlamaya uygun olacak şekilde boyanmalıdır. Bu konuda merak ettiğiniz her şey için doğalgaz boruları boyanır mı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
17.1 Yer Üstü Boruların Boyaması
| Bölge | Boya Türü | Renk | Standart |
|---|---|---|---|
| Bina kolonları (gaz açılmadan önce) | Antipas (2 kat) + yağlı boya (2 kat) | Sarı (RAL 1021) | TS EN 10289 |
| Daire içi tesisatlar | Antipas üzeri yağlı boya | İstenilen renk | — |
| Dış ortam sayaç ve vana kutuları | Yağlı boya veya toz boya | Sarı (RAL 1021) | — |
| Korozif ortam (yüksek nem, asidik) | Antipas + koruyucu boya | Sarı | TS EN 10289 |
Sarı renk (RAL 1021), doğalgaz boru tesisatının uluslararası standartlarda benimsenmiş renk kodudur. Hem yangın güvenlik ekipleri hem de onarım ustaları için hızlı tanımlama sağlar. Kolon tesisatları gaz verme işlemi tamamlandıktan sonra boyanır.
17.2 Yeraltı Borularının Korozyon Koruması
- Hazır PE kaplı boru: Fabrika çıkışlı polietilen kaplama. Topraktan çıktığı yerden en az 60 cm yukarıya kadar devam ettirilmeli.
- Sıcak PE sargı: Kaynak yerlerinde kullanılır. %50 bindirme yöntemiyle uygulanır. Uygulama öncesinde yüzey hadde pasından, korozyon ürünlerinden ve yağdan arındırılmalıdır.
- Sargıda pot veya boşluk kesinlikle bulunmamalıdır.
18. İkaz Bandı ve Tranşe Dolgu Malzemeleri
Yeraltı doğalgaz hatlarının kazı sırasında hasara uğramaması için tranşe içindeki dolgu malzemesi katmanları ve ikaz bandı kritik öneme sahiptir.
18.1 Tranşe Katman Sırası (Çelik Boru)
📦 Tranşe Dolgu Sırası (Alttan Üste)
- 10 cm ince kum — tranşe tabanına serilir, boru yatırılır.
- 30 cm ince kum — boru üst yüzeyine kadar doldurulur.
- İkaz bandı — sarı zemin üzerine kırmızı “187 Doğal Gaz Acil” yazılı plastik bant (30 veya 40 cm genişliğinde).
- 10 cm ince kum — ikaz bandı üzerine.
- 20 cm stabilize malzeme veya toprak — üst dolgu.
- Boru üst yüzeyi minimum derinliği: 60 cm
İkaz bandı 30 veya 40 cm genişliğinde, sarı renkli zemin üzerine kırmızı baskılı, “187 Doğal Gaz Acil” ibaresi bulunan plastik banttan oluşmalıdır. Bandın amacı, gelecekteki kazı çalışmalarında gaz hattının varlığını önceden uyarmaktır.
19. Kılıf Boru (Muhafaza Borusu)
Kılıf boru, doğalgaz borusunun aşırı yük, dış darbe veya bina geçişlerinde mekanik olarak korunması amacıyla ana borunun etrafına geçirilen koruyucu borудur.
19.1 Kullanım Yerleri
- Yol ve araç geçişleri: Boru üst seviyesi en az 80 cm derinlikte olmalı; zorunlu hallerde çelik kılıf ile koruma.
- Binalara giriş noktaları: Dış duvardan girişte çelik veya kalın et PVC/PE muhafaza içine alınır; aradaki boşluk mastik dolgu ile kapatılır.
- Havalandırılamayan hacimlerden geçişler: Kılıflı geçiş zorunludur.
19.2 Kılıf Boru Özellikleri
| Parametre | Gereksinim |
|---|---|
| Kılıf borusu iç çapı | Ana boru dış çapından en az 6 cm büyük |
| Kılıf borusu yüzeyi | Hazır PE kaplı veya sıcak PE sargılı |
| Boşluk dolgusu | Mastik dolgu (duvar geçişleri için) |
| Uç kapatma | Silikon veya kauçuk (su/yabancı madde girişini önlemek için) |
| Ayırıcı | Kauçuk veya plastik separatör (kılıf-ana boru temasını önler) |
| Kılıf içinde ek yeri | Kesinlikle yasak |
20. Boru Kelepçeleri ve Taşıyıcı Sistemler
Yer üstü doğalgaz boruları yapılara kelepçeler veya konsol sistemleri ile sabitlenir. Kelepçe tipi ve aralıkları boru çapına göre şartnamede tablolu olarak belirlenmiştir.
20.1 Kelepçe Mesafeleri ve Tipleri
| Boru Çapı | Yatay Maks. Aralık | Düşey Maks. Aralık | Kelepçe Tipi |
|---|---|---|---|
| ½” (DN 15) | 2.0 m | 2.5 m | Plastik dübelli |
| ¾” (DN 20) | 2.5 m | 3.0 m | Plastik dübelli |
| 1″ (DN 25) | 2.5 m | 3.0 m | Plastik dübelli |
| 1¼” (DN 32) | 2.7 m | 3.0 m | Plastik dübelli |
| 1½” (DN 40) | 3.0 m | 3.5 m | Plastik dübelli |
| 2″ (DN 50) | 3.0 m | 3.5 m | Plastik dübelli |
| 2½” (DN 65) | 3.0 m | 3.5 m | Çelik dübelli / konsollu |
| 3″ (DN 80) | 3.0 m | 3.5 m | Çelik dübelli / konsollu |
| 4″ (DN 100) | 3.0 m | 3.5 m | Çelik dübelli / konsollu |
| 6″ (DN 150) | 5.5 m | 7.5 m | Çelik dübelli / konsollu |
| 8″ (DN 200) | 6.0 m | 8.5 m | Çelik dübelli / konsollu |
| Kaynak: SAMGAZ İç Tesisat Şartnamesi — Tablo 10 | |||
Borunun destek, konsol ve kelepçelerle temas yüzeylerini koruyacak tedbirler alınmalıdır (kauçuk ara parça vb.). Doğalgaz borusu taşıyıcı yapı elemanı (kolon, kiriş) olarak kesinlikle kullanılamaz.
21. Ana Kesme Vanası (AKV) ve Kesme Vanası (KV)
Ana Kesme Vanası (AKV), acil durumlarda gaz akışını kesmek için bina girişi önüne tesis edilen, yetkili kişilerce ulaşılabilir güvenlik ventiline verilen addır.
21.1 AKV Montaj Kuralları
- İstasyon veya servis kutusu çıkışından itibaren minimum 3 m uzaklığa tesis edilir.
- Gaz teslim noktası ile bina arasındaki mesafe 50 m’yi aşıyorsa ikinci bir AKV eklenir.
- Açık ortamda bulunan AKV’ler koruyucu kutu içine alınmalıdır.
- Toprak altına konulan AKV için: contalı kapak, gider ve yeterli boyutlu rögar şartları sağlanmalıdır.
- Vanalar yatay pozisyonda; kapatma kolu aşağıya indirildiğinde gaz geçişi kapanacak şekilde monte edilir.
- Vana ekseni yerden maksimum 2.100 mm yükseklikte olmalıdır.
22. Tahliye Hattı (Vent) ve Emniyet Tahliye Vanası
Tahliye hattı, boru hattındaki gazın bakım, devreye alma veya acil durum anında kontrollü biçimde atmosfere verilmesini sağlayan güvenlik bileşenidir.
22.1 Emniyet Tahliye Vanası (Relief Valf)
Sistemdeki anlık basınç yükselmelerinde fazla gazı tahliye ederek regülatörün devre dışı kalmasını önler. Endüstriyel basınç düşürme istasyonlarının zorunlu bileşenidir.
22.2 Tahliye Borusu Tasarım Kuralları
- Tahliye borusunun ucu çatı seviyesinin en az 1,5 m yukarısına çıkarılmalıdır.
- Çatıya çıkarılamıyorsa: potansiyel tutuşma kaynağından uzağa, gaz birikme olasılığı olmayan dış ortama ve trafik zemininden en az 2,5 m yüksekliğe.
- Tahliye borusu boyu 20 m’yi geçiyorsa çap büyütülmelidir.
- Birden fazla tahliye hattı birleştirilecekse birleşik boru kesiti, tekil hatların kesit alanları toplamının 2 katı olmalıdır.
- Boru ucu sık dokunmuş, korozyona dayanıklı paslanmaz tel elek ile kapatılır (yağmur suyu ve yabancı madde girişini engeller).
🗂️ Tüm Malzemelerin Eksiksiz Standart Özeti
- Çelik Boru: TS EN ISO 3183 / API 5L-GR B
- Kaynak Ağızlı Çelik Fitting: TS 2649 / DIN 2606/2615/2616
- Dişli Bağlantı Elemanı: TS 11 EN 1022
- PE Boru: TS EN 1555-1/2/3+A1
- Küresel Vana / AKV / KV: TS EN 331 / TS 9809
- Flanş (Kaynak Boyunlu): TS EN 1092-1+A1 / TS EN 1759-1
- Kompansatör: TS 10880
- Esnek Boru / BLH: TS 10670 / TS EN 15266 / TS EN ISO 10380
- Hortum: TS 10670 / TS 11394
- Filtreler: TS 10276 / TS 11672
- Solenoid Valf: TSEK (UBM-M-01/14.02.2006)
- Conta Malzemeleri (flanş): DIN 2690 / DIN 3754 (Perbunan / Viton)
- Conta Malzemeleri (dişli): TS EN 751-1/2/3
- Saplama / Somun: ASTM A 193 B7 / ASTM A 194 2H / TS ISO 8992
- Regülatör: TS EN 334+A1 / TS EN 88-1/2 / TS 10624
- Emniyet Kapamalı Regülatör: TS EN 334+A1
- Katodik Koruma Koruması (kaplama): TS 5139 / TS EN 10289
- Katodik Koruma (sistem): TS 5113 / TS 5111
- Bağlantı Kablosu (katodik koruma): NYY tipi, min. 16 mm²
ev için kullanılan gaz hattı malzemeler nelerdir. Bir usta fiyat vermiş “gaz hattı malzemeleri” için 4.500. tl fiyat yazmış. nler kullnıldığını merak ettim